Turkijskie dziedzictwo niematerialne i Pamięć Świata

saz

Niedawno opublikowałam ogólny wpis o turkijskich obiektach i tradycjach na różnych listach UNESCO. Po kilku uzupełnieniach uznałam, że jest zdecydowanie za długi i trzeba go podzielić na dwie części. Tak więc w pierwszej części pozostaną obiekty przyrodnicze i kulturowe, natomiast poniżej znajdziecie wszystko, co dotyczy dziedzictwa niematerialnego oraz dokumenty zaliczone do Pamięci Świata.

Dziedzictwo niematerialne

Wpisy obejmujące dziedzictwo niematerialne znajdują się na następujących listach:

  • liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony;
  • liście reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego;
  • rejestrze najlepszych praktyk w celu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Novruz
Novruzowa dekoracja z Azerbejdżanu. Źródło zdjęcia: https://www.radioazadlyg.org/a/26903048.html
  • święto Novruz, Nowrouz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz (Azerbejdżan, Indie, Iran, Kirgistan, Uzbekistan, Pakistan, Turcja);

  • święto wiosny Hıdırellez (Turcja, Macedonia);


Aszykowie İmran Həsənov i Əkbər Cəfərov. Instrument strunowy to saz.

  • sztuka azerskich aszyków (Azerbejdżan);


Tak brzmi tar w wykonaniu Ağasəlima Abdullayeva.

  • tar – rzemiosło i sztuka związana z tym instrumentem muzycznym (Azerbejdżan);

İmamyar Həsənov i jego kamança.

  • sztuka wyrobu i gry na smyczkowym instrumencie strunowym kamança (Azerbejdżan, Iran);

  • tradycyjna forma muzyczna muğam (Azerbejdżan);
dywany
Źródło zdjęcia: https://www.azadliq.org/a/media-icmali-azerbaycan-xalcalari-agir-atletika/28741581.html
  • tradycyjna azerska sztuka tkania dywanów (Azerbejdżan);
kelaghayi
Chusty kəlağayı. Źródło zdjęcia: https://www.radioazadlyg.org/a/26713304.html
  • tradycyjna sztuka i symbolika chust kəlağayı (Azerbejdżan);
Lahıc
Naczynia z Lahıc. Źródło zdjęcia: https://www.azadliq.org/a/misger-manat-devalvasiya-bohran/27477062.html
  • wyrób miedzianych naczyń w regionie Lahıc (Azerbejdżan);
lawasz
Azerskie lawasze. Źródło zdjęcia: https://www.azadliq.org/a/lavash-unesko/28148771.html
  • kultura pieczenia i dzielenia się chlebem: lawaszem, katyrmą, jupką, jufką (Azerbejdżan, Iran, Kazachstan, Kirgistan i Turcja);
dolma
Źródło zdjęcia: https://www.azadliq.org/a/28618109.html
  • tradycja przyrządzania i dzielenia się dolmą (gołąbkami w liściach winogron), jako element tożsamości kulturowej (Azerbejdżan).

  • sztuka Ujgur Muqam w regionie Xinjiang (Chiny);
Manas
„Manas” wystawiony jako opera po chińsku. Źródło zdjęcia: https://rus.azattyk.org/a/28769110.html
jurta
Kazachska jurta ustawiona z okazji święta Nauryz. Źródło zdjęcia: https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan_shimkent_nauryz_oralmans/27637971.html
  • tradycja budowania jurt kirgiskich i kazachskich (Kazachstan, Kirgistan);


Utwór z gatunku küj – „Akku” Nurgisy Tlendijewa w wykonaniu Ajgül Ülkenbajewej.

  • tradycyjna sztuka kazachska dombra küj (Kazachstan);

Kazachski ajtys – rywalizacja na improwizowane przyśpiewki, również z dombrą.

  • sztuka improwizacji ajtysz/ajtys (Kazachstan, Kirgistan);
asyk
Źródło zdjęcia: https://rus.azattyq.org/a/28902629.html
zapasy
Źródło zdjęcia: https://rus.azattyq.org/a/astana-kazakh-kures-alem-barysy/28724099.html
  • kazachskie zapasy küres;


Współczesny kirgiski akyn Estebes Tursunalijew (1931-2005).

  • sztuka akynów, kirgiskich opowiadaczy eposów (Kirgistan);
festiwal szyrdaków
Festiwal szyrdaków w At-Baszy. Źródło zdjęcia: https://www.azattyk.org/a/28583132.html
  • sztuka wyrobu tradycyjnych kirgiskich dywanów z filcu ała-kijiz i szyrdak (Kirgistan);


Sajakbaj Karałajew (1894-1971), najsławniejszy kirgiski manasczy – recytator eposu.

  • kirgiska trylogia epicka: „Manas”, „Semetej” i „Sejtek” (Kirgistan);
kök börü
Źródło zdjęcia: https://www.azattyk.org/a/kazakhstan_kyrgyzstan_final_kok_boru_kokpar_2017/28699327.html


Turkijski epos Görogly został wpisany na listę jako element kultury Turkmenistanu. Tu w wykonaniu Dörtguly Durdyýewa.

  • pieśni epickie Görogly (Turkmenistan);

  • obrzęd ze śpiewami i tańcami küşdepdi (Turkmenistan);

  • muzyka Szaszmakom (Uzbekistan, Tadżykistan);
  • przestrzeń kulturowa regionu Bojsun (Uzbekistan);

  • tradycja muzyczna Katta Ashula (Uzbekistan);

  • askiya, sztuka dowcipnych dialogów (Uzbekistan);
pilaw
Rekordowa porcja pilawu przygotowana w Taszkencie na tegorocznym Święcie Niepodległości. Źródło zdjęcia: https://rus.ozodlik.org/a/28683815.html
  • kultura i tradycja pilawu (Uzbekistan);

sokolnik
Źródło zdjęcia: https://rus.azattyq.org/a/kazakhi-v-mongolii/26867056.html

Polowanie z ptakami drapieżnymi jest tradycją w wielu regionach świata. Wprawdzie wśród państw, które zgłosiły je do UNESCO, nie ma żadnego państwa turkijskiego, lecz wielu sokolników z Mongolii to Kazachowie.

    • sokolnictwo (Arabia Saudyjska, Austria, Belgia, Czechy, Francja, Hiszpania, Katar, Korea Południowa, Maroko, Mongolia, Niemcy, Portugalia, Syria i Zjednoczone Emiraty Arabskie);

  • sztuka meddah – publiczni opowiadacze historii (Turcja);
derwisze
Źródło zdjęcia: https://www.radioazadlyg.org/a/25236452.html
  • ceremonia Mevlevi Sema – taniec derwiszy (Turcja);

  • tradycja bardowska Âşıklık (Turcja);

  • teatr cieni Karagöz (Turcja);

  • festiwal zapasów w oliwie Kırkpınar (Turcja);

  • Semah – rytuał wyznawców alewizmu-bektaszyzmu (Turcja);

  • tradycyjne spotkania dyskusyjne Sohbet (Turcja);

  • świąteczna potrawa keşkek (Turcja);

    • święto Mesir Macunu (Turcja);

  • tradycja parzenia i picia kawy (Turcja);
ebru
Fot. Katarzyna Sawicz
  • sztuka marmurkowania Ebru (Turcja);

  • tradycyjne rzemiosło wyrobu naczyń ceramicznych Çini (Turcja).

Lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony

czowkan
Źródło zdjęcia: https://www.azadliq.org/a/azerbaycan-yerli-media-icmal-12-fevral/28304862.html
  • czowkan, tradycyjny sport konny w Republice Azerbejdżanu (Azerbejdżan);
  • sztuka akynów, kirgiskich opowiadaczy eposów (Kirgistan);

  • meshrep (Chiny);

  • język gwizdów (Turcja).

Rejestr najlepszych praktyk w celu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego

atłas
Źródło zdjęcia: https://rus.ozodlik.org/a/uzbeki-v-shymkente-kulturnyi-centr/27273510.html
  • Ośrodek Rozwoju Rzemiosła w Margilanie – ochrona tradycyjnych technologii produkcji atłasu i adrasu (Uzbekistan).

Pamięć Świata

  • średniowieczne rękopisy z zakresu medycyny i farmacji, Azerbejdżańska Akademia Nauk, Baku, Azerbejdżan;
  • kolekcja rękopisów Chodży Achmeda Jasawiego w języku tureckim, Biblioteka Narodowa Republiki Kazachstanu, Ałmaty, Kazachstan (Kazachstan, Dania);
  • zbiór dokumentów audiowizualnych ruchu antynuklearnego Nevada-Semipałatyńsk, Centralne Archiwum Państwowe Republiki Kazachstanu oraz Centralne Archiwum Państwowe Dokumentów Filmowych, Fotograficznych i Dźwiękowych, Ałmaty, Kazachstan (Kazachstan);
  • zbiór archiwalny Morza Aralskiego (Kazachstan);
  • traktaty pokojowe (ahdnames), zawarte od II połowy XV do końca XVIII w. między Królestwem Polskim i Cesarstwem Tureckim, Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Warszawa;
  • zbiór historycznych nagrań z zakresu etnomuzykologii, etnolingwistyki i filologii z lat 1889-1955 Archiwum Fonograficznego z Sankt Petersburga (Rosja);
  • tabliczki gliniane Hetytów z Boğazköy, Muzeum Archeologiczne w Stambule oraz Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze (Turcja);
  • dzieła naukowe arabskich uczonych z Obserwatorium Kandilli i Instytutu Badań nad Trzęsieniami Ziemi, Uniwersytet Boğaziçi, Obserwatorium Kandilli i Instytut Badań nad Trzęsieniami Ziemi, Stambuł (Turcja);
  • „Księga podróży” Ewliji Czelebiego, Biblioteka Muzeum Pałacu Topkapı oraz Biblioteka Rękopisów Süleymaniye, Stambuł (Turcja);
  • dzieła Awicenny, Biblioteka Rękopisów Süleymaniye, Stambuł (Turcja);
  • archiwum kupca asyryjskiego ze wzgórza Kültepe, Turcja;
  • rękopis Koranu Muszaf Usmana, Rada Muzułmanów Uzbekistanu, Taszkent (Uzbekistan);
  • kolekcja rękopisów z Azji Środkowej Instytutu Studiów Orientalnych im. Al-Biruniego, Uzbecka Akademia Nauk, Taszkent (Uzbekistan).

Źródło głównego zdjęcia: https://www.radioazadlyg.org/a/24529279.html


Oznaczone , , , , , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *